مقاومت خشونت پرهیز در برابر نابودی محیط زیست

درهفته ای که گذشت تظاهرات بزرگ مردم زنجان، نقطه عطفی دراعتراض مردم به آلودگی محیط زیست محسوب می شود. روز یکشنبه بیستم امرداد ماه هزاران نفر از مردم شهر زنجان، مرکز استان زنجان، از زن ومرد و پیر و جوان به خیابان ها آمدند و به آلایندگی کارخانه های سرب و روی واقع در ۱۵ کیلومتری این شهر اعتراض کردند. استان زنجان به لحاظ معادن سرب و روی غنی است و به همین دلیل هم کارخانه های سرب و روی در شرق و جنوب شهر زنجان، به گفته استاندار زنجان بیش از ٪۸۰ نیاز کشور به این دوفلز را تامین می کنند. اما کارخانه های نصب شده در استان به دلیل استاندارد نبودن و نداشتن فیلترهای لازم صنعتی، به شدت آلاینده هوا هستند. درصد بیماری های ریوی به خصوص سرطان ریه در این شهر افزایش یافته و زندگی مردم زنجان را تهدید می کند. مردم خشمگین با اجتماع مقابل دفتر نماینده ولایت فقیه در استان و سپس در مقابل استانداری، خواستار پاسخگویی مسئولان و برچیدن این کارخانه ها شدند. استاندار در جمع تظاهر کنندگان حاضر شد و قول داد که این مشکل را چاره جویی می کند.

مسئله آلودگی هوا در تهران و شهرهای بزرگ دیگر کشور هم به صورت مشکلی جدی و حیاتی مطرح است و جان میلیون ها نفر را تهدید می کند. منبع اصلی آلودگی هوا در تهران و اصفهان و مشهد و شیراز و اهواز و سایر شهرهای بزرگ کشور، موتورهای بنزین سوز خودروها وموتورسیکلت ها است که به تنهایی بیش از هفتاد درصد آلودگی را رقم می زند. البته آلاینده های صنعتی و سوخت های خانگی هم سهمی از این آلودگی را به عهده دارند. این مشکل در چند سال گذشته با تحریم آمریکا برای فروش بنزین به ایران تشدید شده و تولید بنزین غیر استاندارد از خوراک شرکت های پتروشیمی که با درصد بالایی ازبنزن همراه است، سونامی از سرطان مغز و ریه درتهران وشهرهای بزرگ به راه انداخته است.

درهمین هفته گذشته مسئله خشک شدن دریاچه اورمیه هم دوباره به صدراخبار آمد. به گفته نماینده میاندوآب در مجلس شورای اسلامی بیش از هفتاد درصد این دریاچه خشک شده ویک فاجعه زیست محیطی در شرف تکوین است. بحث نجات دریاچه اورمیه و انتقال آب رودخانه ارس به همراه ده طرح دیگربه هیچ کجا نرسیده و جلوی روند خشک شدن این بزرگترین دریاچه داخلی ایران را نگرفته است. به گفته بهروز دهزاد، کارشناس اکولوژی و استاد دانشگاه شهید بهشتی، معلوم نیست که چه برسر میلیون ها دلاروام بانک جهانی برای نجات این دریاچه آمده است. پیش بینی می شود با خشک شدن کامل دریاچه اورمیه بیش از شش میلیارد تن نمک آزاد شود و زندگی را در شعاع ۵۰۰ کیلومتری این دریاچه تحت تاثیر قراردهد. اعتراضات مردم استان های آذربایجان شرقی وغربی به خشکاندن دریاچه اورمیه، دوسال پیش سرکوب شد وگروهی نیز روانه زندان شدند. غیراز دریاچه اورمیه، ده ها دریاچه و تالاب دیگر کشورهم در معرض نابودی و خشک شدن قرار گرفته اند. لیست بلند بالای نابودی محیط زیست در ایران تنها به آلودگی هوا و خشک شدن دریاچه ها ختم نمی شود. از بین بردن جنگل ها ، نابودی گونه های گیاهی و جانوری، آلودگی آب دریاها و رودخانه ها و فرسایش خاک کوهستان ها و ده ها سرفصل دیگر را هم می توان به فاجعه نابودی محیط زیست در ایران اضافه کرد.

مسئله محیط زیست از مواردی است که در عصر جهانی شدن به صورت یک کوشش بشری همگانی درآمده وسازمان های بزرگ جهانی به کشورها کمک می کنند تا از محیط زیست خود محافظت نمایند. کوشندگان خستگی ناپذیری در سراسر دنیا با تشکل های مختلف مدنی و احزاب سیاسی مثل سبزها در کشورهای غربی می کوشند تا ضمن آگاه سازی مردم، فشارهای لازم را در دستگاه های حکومتی و سیاست گزاری به وجود آورند و قوانینی به نفع حفظ محیط زیست به تصویب برسانند. پیشرفت های علمی بسیار خوبی هم در جهت حفاظت از محیط زیست، دردنیا اتفاق افتاده است. فی المثل در خصوص آلایندگی موتورهای بنزین سوزبه جرات می توان ادعا کرد که با تعبیه چندین مکانیزم در خود روها و تغییرات در ترکیب بنزین، این مشکل در ممالک پیشرفته نزدیک به صفر رسیده است.

در ایران طی چند دهه گذشته، به دلیل جدایی از دنیا و انزوای علمی، سیاسی و اقتصادی کشور، افزایش جمعیت و رشد صنایع و بی توجهی مدیران کشور به این موضوع حیاتی، مسئله نابودی محیط زیست به یک فاجعه تمام عیار تبدیل شده است. استبداد حاکم چون از هر تشکلی هراس دارد، می کوشد تا جلوی تشکیل هر حزب و سازمان مدنی با موضوعیت محیط زیست را بگیرد. علیرغم تمام سخت گیری ها و کوتاه نظری های حکومت، بازهم به خوبی دیده می شود که مسئله محیط زیست یکی از نادرترین مواردی است که تمام مردم را درگیرمی سازد و برای همگان قابل فهم است. در این مسیراولین و مهم ترین قدم، آگاه سازی مردم است. باید نشان داد که نابودی محیط زیست براثر رشد جمعیت و صنعت، سرنوشت محتومی نیست. بشریت ازنیمه های قرن بیستم به این معضل پرداخته و برای هر مورد راه حال یافته است. فی المثل در همین مسئله کارخانه سرب وروی زنجان می توان نشان داد که کارخانه های مشابه در کشورهای صنعتی چگونه با تعبیه فیلترهای پیشرفته صنعتی و تغییر روش های تولید، جلوی آلایندگی هوا را می گیرند تا مردم مخیرمیان بیکاری و بیماری نشوند و بدانند راه سومی هم به نام سرمایه گذاری برای استاندارد کردن کارخانه ها وجود دارد. استاندارد های نوین تولید خود روهای بنزینی، استفاده علمی و بهینه از منابع آب کشور برای کشاورزی و در نتیجه رساندن حق آبه دریاچه ها ویا بهره برداری علمی از جنگل ها و توضیح ده ها مورد دیگر، به مردم کمک می کند تا خواسته های اعتراضی خود را به صورتی عملی وواقع بینانه مطرح سازند. برای هر مورد از نابودی محیط زیست باید برنامه جداگانه ای داشت و با حوصله مردم منطقه و کل کشور را به آن متوجه نمود وسپس آکسیون های اعتراضی مناسب را شکل داد. شکستن اهداف بزرگ به خواسته های مرحله ای و قابل انجام، ضامن موفقیت درعقب راندن حکومت و نابود کنندگان محیط زیست است. اگر حکومت اجازه ایجاد تشکل های رسمی و قانونی را نمی دهد، می توان به اشکال غیر رسمی  به این کار پرداخت. تشکل حول یک نشریه یا یک وبسایت یا صفحه ای در فیس بوک برای یک موضوع خاص مربوط به محیط زیست، می تواند بخش بزرگی از وظایف یک تشکل رسمی را پر کند. تجربیات بسیار زیادی نیز از مبارزات مردم تمام دنیا، به خصوص در کشورهای پیشرفته در این خصوص وجود دارد که ترجمه و توزیع آن ها می تواند الهام بخش مبارزین در ایران باشد. عرصه محیط زیست می تواند به صورت یکی از فراگیرترین و حساس ترین عرصه های مبارزه مدنی مردم ایران درآید، تنها باید برای آن برنامه ریزی و کار کرد.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *