تکرار تاریخ و نقش جامعه مدنی در استیضاح وزیر علوم

پژمان تهوری

تلاش جمعی از نمایندگان مجلس نهم در استیضاح رضا فرجی دانا، وزیر علوم،  درست در آستانه یک سالگی دولت روحانی، یادآور تلاش نمایندگان مجلس پنجم  در استیضاح عبداله نوری وزیر کشور دولت اول سید محمد خاتمی است. این دو استیضاح وجوه مشترک بسیاری دارد:

–         استیضاح کنندگان و طرفداران هر دو استیضاح متعلق به یک جریان سیاسی (محافظه کاران/اصولگرایان) بوده و هستند.

–         استیضاح کنندگان متعلق به جریان شکست خورده انتخابات ریاست جمهوری هستند.

–         هر دو استیضاح در آستانه یک سالگی دولت انجام شد.

–         دلایل استیضاح هر دو وزیر به شکل عجیبی شباهت بسیاری به یکدیگر دارد. عبداله نوری به دلیل انتصاب مصطفی تاجزاده به سمت معاونت سیاسی و صدور مجوز برپایی تجمع به احزاب و تشکل های سیاسی، حمایت از غلامحسین کرباسچی (شهردار محبوس تهران)، انتصاب حامیان خاتمی به مقام استانداری، ایستادگی در برابر لباس شخصی ها، و اینک استیضاح فرجی دانا وزیر علوم به دلیل انتصاب جعفر توفیقی به سمت مشاور وزیر، بازگرداندن دانشجویان ستاره دار به دانشگاهها و حمایت از تشکل های دانشجویی، انتصاب حامیان خاتمی و روحانی به سمت ریاست دانشگاهها و افشای بورسیه های غیر قانونی در دولت محمود احمدی نژاد و ایستادگی در برابر جریان احمدی نژاد در آستانه استیضاح قرار گرفته است.

اما این دو استیضاح یک تفاوت فاحش و مهم دارد که اگر به درستی مورد توجه قرار گیرد، می تواند حامل پیروزی بزرگی برای جنبش آزادی خواه و دولت تدبیر و امید باشد و آن قدرت و پتانسیل جنبش سبز برای به صحنه آمدن و حمایت از نیروهای آزادی خواه دولت است. موقعیت امروز جامعه مدنی ایران و ابزارهای جدید ارتباطی و اطلاعاتی (فیس بوک، تویتتر و …) بسیار متفاوت از دوران دولت اصلاحات است.

دولت خاتمی در اولین سال فعالیت خود، با دو استیضاح مهم و کلیدی روبرو شد. عبداله نوری و عطاء اله مهاجرانی، وزرای کشور و فرهنگ، که بیشترین نقش را در دولت خاتمی بر عهده داشتند به سیبل پیکان حملات محافظه کاران و نمایندگان تندروی آنها در مجلس پنجم قرار گرفتند. مجلس پنجم به عنوان عامل اجرایی جریان محافظه کار برای از کار انداختن موتور اصلاحات، استیضاح این دو وزیر را در دستور کار قرار داد. دولت خاتمی که همراهی و همکاری با جریان محافظه کار را برای پیشبرد برنامه های اصلاحی با استراتژی تساهل و تسامح در دستور کار قرار داده بود تنها با توسل به فن “مذاکره” عبداله نوری را به میدان استیضاح فرستاد و هرگز برای توقف استیضاح به پشتوانه مردمی خود اتکاء نکرد و در نتیجه مجلس پنجم رای به استیضاح عبداله نوری داد تا دولت خاتمی در ابتدای کار یکی از وزنه های کلیدی خود را از دست بدهد.

به فاصله کوتاهی از استیضاح عبداله نوری، استیضاح عطاء اله مهاجرانی بال دوم دولت خاتمی کلید خورد ولی خاتمی با استفاده از تجربه استیضاح نوری، اولا نهایت بهره برداری رسانه ای را برای جلب حمایت مردمی از مهاجرانی انجام داد (به طوریکه در روز استیضاح بسیاری از مردم در کوچه و خیابان مشغول گوش دادن به رادیو مجلس و پخش مستقیم مذاکرات مجلس بودند.) ثانیا دولت با برگزاری نشستی با اعضای فراکسیون مستقل های مجلس پنجم به رهبری طه هاشمی نماینده قم و جلب آرائ منفی آنها به استیضاح و البته با برخورداری از فن بیان بسیار قوی و محکم مهاجرانی توانست وزیر فرهنگ را از این گذرگاه پرپیچ و خم به سلامت عبور دهد.

اهمیت و جایگاه فرجی دانا در دولت حسن روحانی به همان میزان کلیدی و مهم است که حضور عبداله نوری و عطاء اله مهاجرانی در دولت خاتمی مهم بود، چراکه دانشگاهها و جنبش دانشجویی بعنوان پل ارتباطی نخبگان و مردم، مهمترین نقش را در جلب حمایت مردمی برای دولت و جنبش آزادی خواهی برعهده دارد. حفظ این پل ارتباطی، تقویت و توسعه آن، در بزنگاههای تاریخی نقش بسیار کلیدی را می تواند برای دولت ایفا کند. به همین دلیل در همین ابتدای کار، مجلس نهم، وزیر علوم را نشانه رفته است. بازگرداندن دانشجویان محروم از تحصیل به دانشگاهها و بازگرداندن اساتید باسابقه و مجرب دانشگاه به سر کلاس ها و واگذاری ریاست دانشگاهها به چهره هایی مورد قبول دانشجویان و اساتید دانشگاهها، امید و نشاط سیاسی را به دانشگاه باز گردانده و این مهم، در سالهای آتی می تواند نقشی کلیدی خود را نشان دهد. از همین رو، حفظ فرجی دانا در مقام وزرات علوم باید در الویت دولت و جنبش سبز قرار گیرد. این مهم تحقق یافتنی است به شرطی که دولت از نقش جامعه مدنی، و جامعه مدنی از رسالتی که می تواند ایفا کند غافل نشوند.

دولت حسن روحانی که به گفته مجید انصاری معاون پارلمانی اش، در طول یک سال گذشته ۸۰۰ بار از سوی مجلس مورد سوال قرار گرفته، نیک دریافته که جریان شکست خورده انتخابات ریاست جمهوری با سرگرم کردن وزرای دولت، می کوشد دولت را در انجام وظایف ناتوان جلوه دهد تا بتواند در انتخابات پیش روی مجلس دهم، کرسی های بیشتری کسب کند. بنابراین دولت روحانی باید با استفاده از تجربه دولت خاتمی، اولا تلاش رسانه ای خود را برای پرده برداشتن از فعالیت سیاسی مجلس در مواجه با وزرات علوم را دو چندان کند. ثانیا از هیچ تلاشی برای کسب حمایت مردمی و دانشگاهی برای فرجی دانا کوتاهی نکند. ثالثا، با برگزاری نشست با نمایندگان مستقل و اصولگرایان معتدل مجلس (بجای برگزاری نشست با استیضاح کنندگان) رای منفی آنها را به استیضاح جلب کند و رابعا با آماده کردن لایحه ی دفاعیه ی محکم، مستدل و بدون واهمه برای وزیر علوم در حمایت از حق تحصیل مخالفان، مطالبات به حق جنبش سبز و انتصابات صورت گرفته نهایت بهره را از تریبون مجلس ببرد و آنها را در پیشگاه مردم شرمسار سازد. در چنین حالتی نتیجه استیضاح هر چه باشد پیروزی جنبش اعتدال خواهد بود همانگونه که علی مطهری در نشستی با دانشجویان گفته است: “فشارهای وارد به وزیر علوم ناشی از مسایل سیاسی است. حرف بیجایی در مجلس وجود دارد که دانشگاهها به سمت دوره اصلاحات می روند و بعدا شروع به تظاهرات و از این قبیل کارها می کنند. اگر واقع بین باشیم مساله سیاسی است و وزیر علوم باید از استیضاح استقبال کند و حرف خود را بزند؛ او باید از بورسیه های غیر قانونی دولت قبل سخن بگوید و حتی اگر استیضاح رای بیاورد هم خوب است.” (خبرگزاری فارس، دیدار مطهری با همایش دانشجویان و اساتید ایرانی خارج از کشور)

از سوی دیگر، فعالان جامعه مدنی، خصوصا جنبش دانشجویی، که بیشترین سهم را در پیروزی روحانی ایفا کردند باید بتواند از دولت برای تحقق برنامه ها و توقف جریان مخالف جنبش سبز حمایت کنند. روزنامه نگاران طرفدار دولت خاتمی، با انتشار دهها روزنامه کوشیدند نقطه اتکای محکمی برای دولت باشند و هزینه فعالیت خود را دادند و هنوز می دهند، ولی امروز با وجود شبکه های اجتماعی و ابزارهای نوین اطلاعاتی و ارتباطی، بدنه جنبش سبز می تواند با هزینه کمتر از وزیر علوم حمایت و او را حفظ کند. اگر روند محرومیت زدایی از حق تحصیل منتقدان و مخالفان، داشتن تریبون های آزاد و مستقل در دانشگاهها و برخورداری از اساتید مجرب و خبره و آزاد اندیش، حق و مطالبه جنبش دانشجویی بوده است، بدنه جنبش باید بتواند از این دستاورد مهم پشتیبانی کند. تحت فشار قرار دادن نمایندگان مجلس برای انداختن رای منفی به گلدان ها به هر طریق ممکن و کم هزینه باید در دستور کار بدنه جنبش سبز قرار گیرد. انتخابات مجلس دهم بزودی فرا می رسد و اکثریت قاطع نمایندگان فعلی مجلس برای انتخابات آتی نامزد خواهند شد، آنها باید درک کنند که رای مثبت به استیضاح فرجی دانا، هزینه ای گزاف همچون شکست در انتخابات آتی و شرمساری در پیشگاه مردم را به همراه خواهد داشت. از سوی دیگر، حمایت بدنه جنبش سبز از فرجی دانا و تلاش برای حفظ او، دولت را به داشتن پشتوانه ای محکم در تحقق مطالبات مردم و جنبش سبز استوار تر و تیغ مخالفان را کند تر خواهد کرد.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *