استراتژی دوگانه رهبری برای حل بحران غزه

بازگشت غزه به سر فصل خبرهای رسانه های جهان و از سرگیری خشونت در این منطقه، بار دیگر این پرسش را پیش روی حامیان فلسطین قرار داده که کدام روش برای پایان دادن به اشغالگری و خشونت، موثرتر است؟ مبارزه مسلحانه یا مقاومت خشونت پرهیزانه؟ مساله غزه و ضرورت حمایت از فلسطین، محور سخنان آیت الله علی خامنه ای رهبر ایران در مجموعه سخنرانی هایش طی ده روز گذشته (در جمع دانشجویان، خطبه های عید فطر و دیدار با سفرای خارجی) بوده است. سخنانی که در برگیرنده دو استراتژی متفاوت بوده ۱- تاکید بر وحدت مسلمانان در برابر اسرائیل ۲- تجهیز نظامی فلسطینیان. آنجا که سخن از وحدت مسلمانان و آزادی خواهان می شود، می توان تلقی نوعی مبارزه مدنی و خشونت پرهیزانه داشت (نکته ای که مورد توجه مقام های سیاسی و نظامی قرار نگرفت) و در مقابل تاکید بر ضرورت تجهیز نظامی کرانه باختری، دستوری روشن به اتخاذ سیاست مبارزه مسلحانه دارد- شاید اینجا برخی فرض را بر تجهیز پیشگیرانه، گیرند ولی روشن است که وقتی صحبت از تجهیز فلسطینیان در مقابل اسرائیل مطرح می شود اینقدر قوای نظامی طرفین نامتوازن است که هیچ تجهیز پیشگیرانه ای نمی توان متصور بود.

رهبر ایران قبل از روز قدس در ملاقات با دانشجویان اعلام کرد: “کرانه باختری نیز باید مانند غزه مسلح شود و کسانیکه علاقمند به سرنوشت فلسطین هستند، در این زمینه فعالیت کنند.” به دنبال اعلام چنین راهکاری از سوی مقام رهبری، بسیاری از دولتمردان و نظامیان ایرانی، بر ضرورت ارسال سلاح و کمک به تجهیز نظامی فلسطینیان تاکید کردند و بسیج بازار و اصناف نیز با صدور اطلاعیه ای از بازگشایی حساب بانکی برای جمع آوری کمک های نقدی مردم برای تجهیز کرانه باختری به سلاح خبر داد.

 آیا مبارزه مسلحانه جواب می دهد؟

این سوال کلی سال ها مورد توجه دانشمندان حوزه علوم سیاسی و امنیتی بوده و تحقیق های بسیاری روی آن انجام شده است. پیش فرض اولیه آنها این بود که مبارزه مسلحانه موفق تر است ولی نتایج تحقیق علمی اخیر عکس این ماجرا را ثابت کرده است. اریک چنوس و ماریا استفن دو محقق حوزه امنیت، در یک تحقیق علمی به این نتیجه رسیده اند که مبارزات مدنی ۵۶ درصد شانس موفقیت داشته اند حال آنکه مبارزات مسلحانه ۲۶ درصد به پیروزی ختم شده اند. به باور آنها دو دلیل موفقیت مبارزات غیر خشونت آمیز اینست که تعهد به روش ها و تاکیتک های مبارزات بی خشونت مشروعیت داخلی و بین المللی مبارزین را افزایش می دهد و دوم اینکه زمینه مشارکت اقشار گوناگون مردم را فراهم می کند که خود همین مساله فشار بیشتری را بر رژیم حاکم فراهم و زمینه ساز کاهش میزان نفوذ آن میان مردم می شود. وقتی یک حکومت، مردم بی سلاحی را سرکوب کند که فقط صدای اعتراضشان را از طریق مسالمت امیز مانند تظاهرات و اعتصابات به گوش دولت می رساند، چنین سرکوبی اثر عکس دارد و احساسات مردم در داخل یک کشور و جهانیان را جریحه دار می کند و منجر به فشار بر دولت می شود. مثلا وقتی فیلم سرکوب فلسطینان در انتفاضه با تانک های اسرائییلی و کشته شدن کودکان در دنیا پخش شد، موجب اعتراض جامعه جهانی نسبت به اسرائیل را فراهم کرد. در حالیکه وقتی یک جماعتی مبارزه مسلحانه علیه یک رژیم می کند؛ رژیم حاکم می تواند سرکوبش را راحت تر توجیه کند. (کتاب چرا مقاومت مدنی موثر است، نوشته اریک جنوس و ماریا استفن، مرکز مطالعات بی خشونت)

مرکز مطالعات بی خشونت در پاسخ به این پرسش که “مقاومت مدنی چگونه کار می کند؟ در مقاله ای منتشر کرده است: ” تأثیرگذارترین تکنیک‌ها، آنهایی هستد که قدرت مجازات‌دهی و بازدارندگی حکومت را تضعیف می‌کند. به تعبیر دیگر، مقاومت‌کنندگان مدنی اگر سربازان را متقاعد سازند که از فرمان‌ها سرپیچی کنند و روی‌بگردانند، شانس بیشتری برای موفقیت دارند. این ادعا را بررسی استفان و چنووث که از ابزارهای کمی برای ارزیابی مجموعۀ وسیع‌تری از نمونه‌ها در قرن ۲۰ استفاده بردند نیز تأیید می‌کند. در مطالعۀ کنونی نیز روشن شد که روی‌گردانی نیروهای امنیتی با پیروزی جنبش پیوندی تنگاتنگ دارد. اگر شورش‌گران خشونت‌پرهیز بتوانند این نکات را متحقق سازند، تغییرات شگرفی امکان وقوع پیدا می‌کند. شهروندان غیرمسلح می‌توانند تانک‌ها را به عقب برانند. مقاومت‌کنندگان مدنی می‌توانند دیوارهایی را فروبریزند که مردم را برای دهه‌ها اسیر و گرفتار کرده بود. دیکتاتورهایی که هرگز در استفاده از شکنجه و ترور مخالفان تردیدی به خود راه نداده بودند دریافتند که دیگر سربازانشان مایل به شکنجه‌گری نیستند. و از همه‌ چشم‌گیرتر این شورش‌های خشونت‌پرهیزانه نشان دادند که نظام‌های سیاسی را در تمامیتشان می‌توان بدون خون و خونریزی برانداخت.” (ترجمه جهانداد معماریان، مرکز مطالعات بی خشونت)

از این رو توجه به بخش مغفول مانده سخنان مقام رهبری می تواند رویکرد مناسب تری برای تحقق مطالبات فلسطینان در بر داشته باشد: “اتحاد مسلمانان در برابر اسرائیل”، چراکه استراتژی اتحاد می تواند مبین تکیه بر قدرت مردم و استوار به مبارزه ای مدنی باشد. فارغ از اینکه اتحاد مسلمانان با توجه به نزاع های مذهبی موجود میان آنها تحقق یافتنی باشد یا خیر، از این جهت که توجه ای به بعد خشونت پرهیزی مبارزه دارد از اهمیت بیشتری برخوردار و در بلند مدت می تواند شانس پیروزی بیشتری داشته باشد. چراکه وقتی استراتژی بر پایه مبارزه مدنی استوار باشد تاکتیک ها و راهبردهای عملی نمی تواند برخلاف استراتژی و رویکردی خشونت آمیز داشته باشد ضمن اینکه مدافعان حقوق بشر و حامیان حقوق مدنی مردم فلسطین، سرکوب اعتراضات مدنی فلسطینیان را تحمل نمی کنند.

اتحاد مسلمانان می تواند در بایکوت اقتصادی شرکت های اسرائیلی تعریف شود، در تحریم مبادلات سیاسی، اقتصادی، دیپلماتیک تحقق یابد یا در مشروعیت زدایی از حکومت اسرائیل معنا یابد. نکته مهم این باور است که جامعه مسلمانان و مدافعان حقوق مردم فلسطین می تواند در اتحاد با هم، به تحقق مطالبات فلسطینیان جامه عمل بپوشاند همانگونه که گاندی در نامه ای به  لرد ایروین در تاریخ ۲ مارس ۱۹۳۰، در توصیف استثمار هند توسط انگلستان می نویسد: ” سودای من چیزی بیشتر از تغییر رویه خشن انگلیسی از را مبارزه بی خشونت و نشان دادن تمام اعمال زشتی که در هند مرتکب شده‌اند، نیست”. (برایان مارتین، مرکز مطالعات بی خشونت) . گاندی نیک می داند که توسل به خشونت در مبارزه، فضای بهتری برای سرکوب معترضان به انگلیس می دهد، حال آنکه سرکوب مردم بی سلاح کار ساده ای نیست و مشروعیت حکومتی که به روی مردم بی سلاح، شلیک می کند به سادگی متزلزل می شود و می تواند یک بسیج عمومی در جامعه جهانی علیه آن حکومت ایجاد کند.

سخت نیست تصور غزه و کرانه باختری با خاک یکسان شده، در نتیجه مبارزه مسلحانه فلسطینیان در برابر اسرائیل، ولی بدون تردید برای اسرائیل تجاوز به غزه و کرانه باختری در واکنش به مبارزه مدنی فلسطینیان و مدافعان حقوق مدنی آنها در سراسر جهان کار ساده ای نبوده و نیست.  از این رو برجسته کردن بخش مغفول مانده سخنان رهبری در مقابل طرفداران خشونت طلب ایشان که بلافاصله پیام های خشونت آمیز صادر کرده و در صدد ارسال سلاح برآمده اند، می تواند تلاشی موثر برای ارسال پیامی صلح آمیز و غیرخشونت آمیز از ایران باشد.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *