مذاکره- داوری؛ اولویت نخست حل مسالمت آمیز بحران افغانستان

پژمان تهوری

 

اعلام نتایج اولیه شمارش آرا در افغانستان همانگونه که  پیش بینی می شد با اعتراض دکتر عبداله عبداله یکی از دو نامزد راه یافته به مرحله دوم انتخابات و هوادارانش همراه شد. هزاران افغان در یک کارزار خیابانی، نتایج اعلام شده را محصول یک تقلب انتخاباتی دانسته و خواستار تشکیل دولت موازی توسط عبداله شدند. عبداله عبداله با توجه به برتری آرای خود در دور اول انتخابات، خود را پیروز این انتخابات می داند، او در میان هواداران خود گفته که هیچ اعتمادی به کمیسیون انتخاباتی افغانستان ندارد و از طرفدارانش خواسته برای اتخاذ تصمیم گیری نهایی چند روز به او وقت دهند. عبداله در گردهمایی بزرگ طرفداران اش در خیابان های کابل از تماس تلفنی اش با اوباما و جان کری رئیس جمهور و وزیر امور خارجه امریکا سخن گفته و اعلام کرده که منتظر سفر جان کری به افغانستان برای کمک به مردم برای کشف حقیقت است. آیا مداخله امریکا و ورود جان کری به نزاع انتخاباتی افغانستان را می توان یک مداخله موفق پیش بینی کرد؟ آیا جان کری قادر است در مقام یک عنصر بیرونی، طرفین را به یک توافق نزدیک و از بروز یک بحران ملی در افغانستان جلوگیری کند؟ موقعیت جان کری در این منازعه چه خواهد بود؟

پذیرش مذاکره و گفتگو

اولین و مهمترین نکته قابل توجه در نزاع انتخاباتی افغانستان وفاداری طرفین نزاع به مذاکره و گفتگو است. این بزرگترین امتیازی است که جان کری می تواند از آن به درستی استفاده کند. اشرف غنی دیگر نامزد راه یافته به مرحله دوم انتخابات که براساس آراء اعلام شده پیروز انتخابات است، در واکنش به اعتراض عبداله که بی بی سی فارسی آن را مخابره کرده می گوید “تفتیش همه جانبه آرا را می پذیرد. نتیجه این تفتیش که تحت نظر متخصصان بین‌المللی صورت بگیرد، برای ما قابل قبول خواهد بود.” او که با خبرنگاران صحبت می کرده گفته: “ما حاضر به مذاکره هستیم و از تمام اصول قانونی پیروی می کنیم.” از سوی دیگر، اگرچه عبداله با اعتراض شدید به ستاد انتخابات، از کودتا علیه رای مردم سخن گفته و اعلام کرده از جان خود می گذرد ولی اجازه حکومت تقلبی را نمی دهد ولی در عین حال تاکید کرده که :” تمام عمر خود را وقف وحدت ملی و تمامیت ارضی افغانستان کرده ایم و تجزیه افغانستان، جنگ داخلی یا بحران در افغانستان را نمی خواهیم.” بنابراین نظر به وجود تمایل به گفتگو برای حل نزاع و پیدا کردن راه حلی منطقی در میان طرفین منازعه، می توان گفت جان کری در این منازعه یک گام جلوست چراکه نیاز به راضی کردن طرفین به نشستن پای میز مذاکره ندارد. طرفین برای گفتگو، بازشماری آرا، تفتیش صندوق ها و کشف حقیقت، حداقل در سخن، هم رای هستند و این کار را برای تیم جان کری ساده تر خواهد کرد.

روشن بودن صورت مساله و راه حل خروج از بحران

اگرچه معترضان خواستار تشکیل دولت موازی توسط عبداله شده اند و روشن است که به روند مسالمت آمیز حل بحران، از طریق بازشماری آرا یا تفتیش صندوق های رای امیدوار نیستند ولی عبداله هنوز به چنین تصمیمی نرسیده و به نتایج سفر جان کری و کشف حقیقت در انتخابات امیدوار است. مساله برای طرفین روشن است. سلامت انتخابات زیر سوال است و یک طرف منازعه مدعی وجود تقلب در انتخابات و دستکاری در نتیجه آرا است. راه حل پیشنهادی عبداله که مورد تایید و قبول اشرف غنی قرار دارد تفتیش صندوق ها، بازشماری آرا و کشف حقیقت است. عبداله معتقد است میزان مشارکت مردم در مرحله دوم انتخابات کمتر از آراء شمارش شده است. این ادعا با بررسی و تفتیش صندوق ها ممکن است اثبات یا رد شود. مهم این است که طرفین داوری طرف سوم را بپذیرند. در این حالت نزاع قابل مدیریت و حل است.

وادار کردن طرفین منازعه برای رسیدن به توافق

رسیدن به توافق امری دستوری یا تکلیفی نیست که بتوان با استفاده از قدرت به آن رسید. باید طرفین متقاعد شوند که رسیدن به توافق متضمن تامین منافع طرفین است. جان کری بعنوان وزیر امورخارجه امریکا که بیشترین نقش را در تامین امنیت، ثبات و توسعه افغانستان داراست در موقعیتی است که می تواند از آن برای کمک به حل بحران و رساندن طرفین به توافقی با ثبات کمک کند. این را از اظهارات طرفین منازعه نیز می توان به روشنی دریافت. عبداله منتظر ورود جان کری به افغانستان است تا برای حل بحران و کشف حقیقت کمک کند و اشرف غنی نیز می گوید از آمدن جان کری استقبال می کند هرچند او معتقد است که راه حل باید از میان افغان ها بیرون آید. اما برگ برنده جان کری میزان تاثیر پذیری افغانستان از کمک های مادی و معنوی امریکا است. چراکه هم غنی هم عبداله به خوبی می دانند که بدون کمک و حمایت امریکا نه تنها قادر به حفظ دولت نیستند بلکه هر آن باید منتظر بازگشت طالبان و جنگ داخلی باشند. خصوصا اینکه جان کری با صدور بیانیه ای قبل از ورود به کابل هشدار داده که اقدام برای کسب قدرت با توسل به اقدامات فراقانونی در افغانستان باعث می‌شود ایالات متحده کمک‌های اقتصادی و حمایت امنیتی خود از این کشور را قطع کند. هشداری که منطقا از سوی طرفین منازعه جدی گرفته خواهد شد. لذا می توان ورود امریکا را معقول، منطقی و موثر در حل بحران فعلی افغانستان ارزیابی کرد.

نقش جان کری

مداخله جریان سوم در حل منازعات، سطح و کیفیت متفاوتی می تواند داشته باشد. مداخله عنصر بیرونی می تواند در مقام “مشاور”، “ناظر”، “کارشناس”، “میانجی” یا “داور” باشد. هنوز روشن نیست ورود جان کری در چه سطح و کیفیتی خواهد بود ولی قطعا جان کری می تواند در عالی ترین سطح در منازعه ورود و آن را داوری کند چراکه بیش از هر کسی از قدرت و نفوذ کافی برخوردار است. اما نظر به پتانسیل موجود در افغانستان برای شدت یافتن منازعات داخلی، نوع ورود جان کری باید به گونه ای باشد که طرفین منازعه به یک توافق با ثبات دست یابند. آنچه روشن است اینکه طرفداران هر دو نامزد خود را پیروز قطعی انتخابات می دانند لذا هر نظر و رایی که یک طرف را شکست خورده قلمداد کند می تواند شرایط را برای ناامنی مساعد کند و این چیزی نیست که به نفع افغانستان، منطقه و امریکا باشد. شاید رساندن طرفین به تشکیل دولت وحدت ملی مرکب از شخصیت های اصلی هر دو ستاد انتخاباتی اشرف غنی و عبداله عبداله راهکاری مناسب باشد. مخالفت امریکا با تشکیل دولت موازی از سوی عبداله، از همین منظر قابل تجزیه و تحلیل است. بنابراین می توان گفت ایجاد فرصت گفتگو، مدیریت گفتگو، اعتماد سازی و ارائه پیشنهاد راهگشا و رساندن طرفین به توافق، ماموریت جان کری وزیر امور خارجه امریکا به افغانستان باشد، سفری که تا دو روز دیگر محقق خواهد شد.

موضع معترضان و جامعه مدنی افغانستان

کمک به کشف حقیقت از طریق تفتیش صندوق ها و بازشماری آراء می تواند تلاشی موثر برای تشکیل دولت قانونی و مورد تایید اکثریت جامعه افغانستان باشد. اعتراض خیابانی و برگزاری تجمع می تواند به وادار کردن ستاد انتخابات به تلاش برای کشف حقیقت کمک کند ولی توسل به خشونت و ایده هایی همچون تشکیل دولت موازی، به توسعه ناامنی و تشدید خشونت منجر خواهد شد. اتفاقی که به نظر مورد تایید فعالان جامعه مدنی افغانستان نیست. شاه حسین مرتضوی سردبیر روزنامه ۸ صبح کابل، در تحلیلی می نویسد: اشرف غنی برای هر نوع مذاکره ای انعطاف زیادی نشان خواهد داد. در آن طرف دکتر عبداله هم با یک فرصت ۴۸ ساعته به حکومت راه را برای تعامل سازنده و مثبت باز خواهد گذاشت. همانطور که شاه حسین نوشته انعطاف هر دو طرف و مدیریت صادقانه جامعه جهانی و تعهد کرزی برای بررسی آراء سبب خواهد شد تا از خلق بحران جلوگیری شود. مذاکره طرفین منازعه و داوری عنصر بیرونی، راهبرد مورد تایید برای حل مسالمت آمیز بحران افغانستان است.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *