جامعه سازمان یافته؛ نشانه های امید

 “مرزبانان به گروگان گرفته شده با میانجی گری علمای سنی و ریش سفیدان منطقه آزاد شدند”، “یک جوان محکوم به اعدام با همت عالی هنرمندان از اعدام نجات یافت”، “اعتراض دانشجویان به حصر موسوی و کروبی در حضور نماینده ولی فقیه در شورای عالی امنیت ملی”، “دیدار رئیس جمهور با مولوی عبدالحمید و تشکر از تلاش علمای سنی برای آزادی گروگان ها”، “سوال از وزیرامورخارجه در صفحه فیس بوک اش در خصوص برخی از زندانیان سیاسی”، “حضور خانواده زندانیان سیاسی در منزل مصطفی تاجزاده”، “توقف اجرای حکم اعدام ریحانه جباری” و “تقاضای حداد عادل از طرفداران موسوی برای کمک به حل مشکلات پیش رو” اینها سرفصل مهمترین خبرهای یک ماه گذشته است که دقت در آنها حاوی نوید بر سوق و جوشش جامعه ایرانی به سوی جامعه ای بی خشونت همراه با مهارت و استراتژی در هر انتخاب و اقدام است.

اگر به چگونگی و کم و کیف هریک از این خبرها نگاه کنیم همگی آنها یک وجه مشترک دارند و آن اینکه این رویدادها به خودی خود رخ نداده اند و در این راه نقش مردم مهمترین و کلیدی ترین بخش ماجراست. یعنی اینکه مردم زایشگر این اتفاقات بوده اند. مردمی که حضوری فعال در شبکه های اجتماعی دارند، نهادهای مدنی را شکل داده اند و از هر تلاشی برای تغییر شرایط موجود فروگذار نمی کنند. اتفاقی که در سالهای پیش، کمتر رخ می داد. مردم بیشتر تماشاگر بودند تا کنشگر و این اتفاقی است که روز به روز به مدد پیشرفت تکنولوژی و توسعه فکری و فرهنگی تک تک افراد جامعه، ابعاد وسیع تری می یابد. حرکت به سمت شکل گیری “جامعه سازمان یافته” چشم انداز روشن و امیدبخش این تحولات است اتفاقی که در بسیاری از نقاط دنیا موجب تغییرات بنیادین شده است.

کالوکوسکی، کورون و آدام میچنیک، رهبران جنبش همبستگی لهستان بر این باور بودند که “به جای تلاش برای عوض کردن رژیم باید تلاش کرد که جامعه عوض شود.” و با اتکاء به همین باور که به استراتژی مبارزاتی شان تبدیل شد لهستان را از کشوری تحت سیطره نظام کمونیستی حاکم به کشوری دموکراتیک تبدیل کردند.  کورون در تشریح این دیدگاه می گوید: جامعه سازمان یافته از قدرت برخوردار است، قدرتی که دولت مجبور به کنار آمدن با آن است و کولوکوسکی این استراتژی را اینگونه تبیین می کند: هدف نباید قبضه تهاجمی قدرت باشد، ما باید بنا را بر فروپاشی تدریجی بگذاریم. یک جنبش غیر متمرکز به رژیم امکان مهار مغازه ها را می دهد، نه بازار را. اجازه می دهد رژیم رسانه های گروهی را مهار کند ولی نه جریان اطلاع رسانی را. وقتی رژیم مهار خود بر جامعه را از دست داد چاره ای جز پذیرش تدریجی “دموکراسی و اصلاحات” نخواهد داشت. به گفته بایاک “این استراتژی مسوولیت مبارزه را از دوش رهبران جنبش برداشته و بر دوش جامعه می گذارد.[i]

جنبش اصلاحات از حدود شانزده سال پیش که با ورود محمد خاتمی به نهاد ریاست جمهوری، تلاش برای اصلاح از درون حکومت را آغاز کرد، بر این باور استوار بود که برای یک رفورم سیاسی پایدار باید نهاد های مدنی شکل بگیرد و در این راستا تلاش های بی شماری برای تقویت جامعه مدنی ایران آغاز شد. این تلاش ها اگرچه با مقاومت و کارشکنی دستگاههای حکومتی در ظاهر نافرجام ماند ولی گذشت دو دهه از شروع این تلاش ها، نشان می دهد که جامعه رفته رفته، تغییر شکل داده و گام هایی به سوی سازماندهی بر می دارد. تغییری که امید به گذار مسالمت آمیز به دموکراسی را دوچندان می کند.

دکتر محمود سریع القلم در سخنرانی ای تحت عنوان “مبانی علمی عقلانیت”، عقلانیت و رشد فکری تک تک ایرانیان را شرط توسعه یافتگی ایران می داند و می گوید: “اگر تک تک ما ایرانیان رشد نکنیم، ۲۰ سال آینده هم شرایط ما اینگونه خواهد بود. اکنون یک تبعه اماراتی، چینی یا ترکیه ای با ۱۰ سال قبل تفاوت دارد. در واقع رشد فردی برای توسعه یافتگی بسیار تعیین کننده است. رشد فردی، مهمترین مشتق عقلانیت است، ما باید بدانیم که رشد فردی کانون ضعف در ایران است.”[ii] در واقع ما برای داشتن جامعه سازمان یافته نیازمند شهروندانی رشد یافته هستیم و به باور نگارنده رویدادهای اخیر نشان می دهد که این توسعه یافتگی به مرور خود را نشان می دهد. اینکه امروز مخالفت با اعدام و تلاش برای توقف اعدام به دغدغه عمومی تبدیل شده است، اینکه به گروگان گرفته شدن پنج جوان بی گناه و تلاش برای آزادی آنها برای جامعه مهم می شود اینکه رفتارهای جمعی و کنش های اجتماعی تصویر سازمان یافته و موثری از جامعه  را ترسیم می کند بطوریکه یکی از جدی ترین مخالفان تحول خواهی و اصلاحات، بدنه جنبش سبز را به کمک برای حل مشکلات حکومت فرا می خواند،[iii] نشان می دهد که ما در مسیر توسعه یافتگی و رشد فردی قرار گرفته ایم و می توانیم با اتکاء به آن به سوی ایران دموکراتیک حرکت کنیم.

آدام میچنیک معتقد بود که جامعه باید با فاصله از حکومت، سرنوشت خود را در بسیاری از حوزه ها در دست بگیرد و می گوید: “برنامه تکامل سیاسی باید مستقیما به افکار عمومی عرضه شود و نه به رژیم خودکامه. مخاطب این برنامه ها باید مردم باشند، اینکه چگونه رفتار کند نه اینکه از رژیم بخواهند که خود را اصلاح کند. باید نتیجه نهایی از مصالحه ای بدست آید که طی آن دولت در قدرت باقی بماند ولی بعضی از نهادهای مستقل را به رسمیت بشناسد تا سرانجام به نوعی دوگانگی در قدرت برسند. او رمز پیروزی مردم را شکل دهی به نهادهای مستقل و قدرتمند می داند و می گوید: اگر می خواهیم کاری برای آینده لهستان انجام دهیم باید از طریق سازماندهی اجتماعی، فشار مداومی را بر مقامات اعمال کنیم. امید بستن به حسن نیت مقامات حکومت نظامی، مانند انتظار کشیدن برای نزول مائده های آسمانی است.[iv]

همبستگی کارگران، کلیسا و روشنفکران، جنبش همبستگی لهستان را با اتکاء به قدرت مردم و بدون خشونت به پیروزی رساند و ثابت کرد که در برابر خشن ترین حکومت ها، مردم با سازماندهی، تعیین هدف مشخص، و اتخاذ استراتژی راهبردی می توانند بدون توسل به خشونت، خواسته ها و مطالبات شان را محقق سازند. اینکه جوانان ایرانی در هر فرصتی برای اعتراض به حکم حبس رهبران جنبش سبز اقدام می کنند. اینکه زندانیان از داخل زندان با نامه ها و پیام هایشان روحیه مقاومت را بالا می برند و نهادهای مدنی برای توقف خشونت دولتی و احکام خشونت زا همچون اعدام تلاش می کنند و موفقیت هایی بدست می آورند نشانه هایی از یک پیروزی بزرگ به همراه دارد. به رسمیت شناخته شدن جنبش سبز با دعوت از آنان برای حل مشکلات کشور توسط یکی از نزدیکان مقام رهبری یعنی حداد عادل یعنی پذیرفتن قدرت جنبش و این یعنی یک قدم نزدیک تر شدن به پیروزی نهایی.



[i] لهستان، قدرت همبستگی، از کتاب نیرویی قدرتمندتر، نوشته پیتر آکرمن و جک داوول،  ترجمه مرکز مطالعات دفاع بی خشونت

http://bikhoshoonat.com/?post_type=post&p=1129

[ii] محمود سریع القلم، خبرگزاری ایسنا

http://isna.ir/fa/news/92121107083/-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%82%D9%84%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D9%84%D9%85

[iii] حداد عادل، شرایط سختی داریم طرفداران موسوی کمک کنند. وب سایت دیگربان

http://www.digarban.com/node/17654

[iv] نامه هایی از زندان، نوشته آدام میچنیک ترجمه موسسه توانا

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *