خودباوری رمز پیروزی مردم اوکراین

پیروزی مجدد مردم اوکراین ده سال پس از انقلاب نارنجی در این کشور یک معنای ملموس دارد و آن چیزی نیست جز “خودباوری”. پیش از این بارها از “قدرت مردم” بعنوان رمز پیروزی جنبش های بی خشونت یاد شده بود. تحلیل گران بسیاری از قدرت مردم، بعنوان ابزاری بسیار قدرتمند تر از سلاح نظامیان برای تغییر شرایط موجود نام برده بودند. پیتر اکرمن و جک دووال در کتاب پیروزی بدون خشونت می نویسند: “قدرت مردم در قرن بیستم از لوله های تفنگ نرویید. قدرت مردم حاکمانی را به زیر کشید که می پنداشتند خشونت به معنی قدرت است. به باور اینها قدرت مردم زمانی تجلی می یابد که مردم از قانون های ناعادلانه پیروی نمی کنند، هنگامیکه بازرگانی به دلیل کار نکردن مردم متوقف می شود، هنگامی که خدمت های همگانی دیگر موجود نباشد، هنگامی که دیگر کسی از ارتش نترسد، در این حالت خشونت مورد استفاده ی حکومت کابردی نخواهد داشت.”*

مردم اوکراین در سال ۲۰۰۴ با خروش شان که به انقلاب نارنجی مشهور شد، یوشچنکو رهبر مخالفان که به غرب تمایل داشت را بدون خونریزی و خشونت به قدرت رساندند.  در واقع مردم در برابر قوای مسلح اوکراین که حمایت روسیه را به همراه داشت بی خشونت و استراتژیک مقاومت کردند و به پیروزی رسیدند. این پیروزی پلی شد برای پیروزی اخیر در این کشور، چراکه، مردم به این خود باوری رسیده بودند که با مقاومت مدنی بی خشونت می توانند به پیروزی برسند. نکته ای که وینکو یانوکویچ رئیس جمهوری برکنار شده اوکراین تا آخرین لحظات حاظر به پذیرش آن نبود. هفته گذشته  وقتی موج اعتراض های مردم به نزدیکی های کاخ ریاست جمهوری رسید، تک تیراندازان ارتش اوکراین با دستور حکومت تیراندازی مستقیم به سوی مردم را آغاز کردند و روزی خونین را در تاریخ مبارزات مردم اوکراین ثبت کردند ولی این تیراندازی و سرکوب نظامی نه تنها موجب متوقف شدن حرکت مردم نشد، بلکه معترضان را بر پیگیری خواست شان استوارتر کرد. پرهیز از اقدام متقابل و عدم توسل به خشونت برای غلبه بر ارتش، بعنوان تجربه ای ارزشمند از انقلاب نارنجی، سبب شد که آنها راهی دوباره به سوی پیروزی بیابند. مقاومت مردم نتیجه داد و دولت یانوکویچ سقوط کرد. رئیس پارلمان که به مخالفان نزدیک است موقتا ریاست جمهوری را برعهده گرفت، یولیا تیموشنکو از رهبران مخالفان از زندان آزاد و انتخابات زود رس بعنوان خواست مردم، کلید خورد.

این پیروزی و تلاش مردم برای حفظ دموکراسی از سوی دیگر بر این تفکر که دموکراسی های بوجود آمده از تغییرات آنی، شکننده و مقطعی هستند نیز خط بطلان کشید. روی کار آمدن دولت یانوکویچ، به زندان افتادن یکی از قهرمانان انقلاب نارنجی یعنی خانم یولیا تیموشنکو نخست وزیر سابق اوکراین و عقب گرد دولت به دوران قبل از انقلاب نارنجی و نزدیکی مجدد آن به روسیه بعنوان نشانه های سست بودن دموکراسی های نوظهور قلمداد می شدند. پیتر اکرمن می گوید: “اگر سکان هدایت مسیر دموکراسی در دست جنبش بی خشونت باشد، توانایی آن ملت برای حفظ دموکراسی بسیار بیشتر از زمانی است که هیچ استراتژی ایی برای مقاومت مردمی وجود نداشته باشد.”** در واقع خودباوری به مردم این امکان را می دهد که هرگاه به این باور رسیدند که دولت انتخابی خارج از خواست و اراده آنها می کوشد مسیر جامعه را تغییر دهد در برابر آن بایستند و حتی در صورت ضرورت از دولت خلع ید کنند. این مهم در حقیقت ماحصل قدرت مردم است که در نتیجه خودباوری به منصه ظهور می رسد.

پیتر هالوارد به زبان دیگر این واقعیت را به “اراده مردم” تعبیر می کند و می گوید “اراده مردم فرایندی آگاهانه، رهایی بخش و جامع است که معطوف به خود تعین یابی جمعی باشد. و به درستی به این تعبیر کلیشه ای اشاره می کند که “آنجا که اراده هست راهی هم هست.”***   در واقع او اراده مردم را امری داوطلبانه، خود مختارانه و از مقوله های آزادی عملی می داند و بر این باور است که هر گاه مردم داوطلبانه نسبت به انجام کاری اراده کنند، هم راهی برای تحقق آن خواسته می یابند و هم هیچ قدرتی نمی تواند، راه برای این اراده مسدود کند. اما این “اراده و قدرت مردم” که پیتر آکرمن و هالوارد از آن سخن می گویند یک پیش نیاز دارد و آن خودباوری است که زمینه ساز ظهور قدرت و اراده جمعی می شود. پس باید گفت مردم اوکراین طی ماه های گذشته با اتکاء دوباره به خودباوری جمعی بعنوان یکی از پیامدهای انقلاب نارنجی، قدرت و اراده خود را به میدان آوردند و اجازه ندادند دستاوردهای انقلاب نارنجی ۲۰۰۴ قربانی شود. هرچند در این راه هزینه هایی نیز دادند.

* پیروزی بدون خشونت، از کتاب “نیرویی قدرتمندتر”، نوشته پیتر اکرمن و جک دووال، ویرایش و ترجمه مرکز مطالعات بی خشونت، صفحه ۱۵

** همان، صفحه ۱۳

*** اراده مردم، پیتر هالوارد، ترجمه عاصفه صادقی مجله نقد اقتصادی

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *