ابتکار دانشجویی کنش های بی خشونت

۳۶۰۰ دانشجوی دانشگاه آزاد خوزستان با امضای طوماری اعتراض خود را نسبت به انتقال آب از سرچشمه های رودخانه کارون  به فلات مرکزی ایران اعلام کردند.  همراهی دانشجویان با حرکتی که به زنجیره انسانی برای نجات کارون معروف شده و تاکنون در پنج جمعه از ماه مهر تاکنون در ساحل غربی کارون در شهر اهواز تشکیل شده به عنوان یکی از راهبردی ترین و قابل تامل ترین کنش های بی خشونت ماه های اخیر ایران نبدیل شده است. . در زاویه اول مسئله نجات کارون درمیان است و این حرکت در امتداد ده ها حرکت دیگر در سطح کشور مطرح می شود که نجات محیط زیست ایران را در دستور قرارداده اند. این موضوع اگرچه بسیار مهم است و نشان داده که منشا حرکت های اجتماعی خوب و موفقی هم می تواند باشد، اما بحث ما بر زاویه دوم بحث یعنی استفاده از راهکار مدنی جمع آوری امضاء روی طومارمتمرکز است.

درتاریخ معاصر ایران از زمان تاسیس دانشگاه تهران تا کنون، حرکت های دانشجویی همواره به عنوان موتور محرک تمام حرکت های دیگر اجتماعی و سیاسی عمل کرده اند. به همین دلیل هرگاه فشار اختناق بالا گرفته، در نخستین قدم دانشگاه مورد تعرض قرارگرفته و دانشجویان سرکوب شده اند. با شروع  اعتراض مردم به تقلب در انتخابات ریاست جمهوری در سال ۸۸، اولین جایی که مورد هجوم قرار گرفت دانشگاه بود. پس از آن نیز طی چهارسال اخیر، دستگیری رهبران جنبش دانشجویی ومحکومیت های سنگین آنان، اخراج بیش از هزاروپانصد دانشجو، تعطیلی تمام تشکل ها و نشریات مستقل دانشجویی، نصب دوربین امنیتی در کلاس ها و راهروهای دانشگاه ها، اخراج استادان دگر اندیش و انتصاب روسای حکومتی و همسو با دستگاه های امنیتی، تنها بخشی از سیاست سرکوب سیستماتیک مراکز آموزش عالی کشوربوده است.

پس از انتخابات اخیر ریاست جمهوری در ۲۴ خرداد ۱۳۹۲، دریچه تازه ای به روی جنبش دانشجویی کشور باز شد و این امید پیدا شد که بتوان فضای سنگین دانشگاه ها را قدری سبک تر کرد. در سوی مقابل، حکومت و دستگاه های امنیتی همچنان کنترل فضای دانشگاه ها و اعضای جنبش دانشجویی را حفظ کرده است. تجمع اعتراضی بیش از هزار دانشجو در دانشگاه صنعتی امیرکبیر برای تعویض دکتر رهایی رئیس این دانشگاه، آزمون خوبی بود تا میزان تحمل حکومت سنجیده شود. واکنش حکومت سنگین بود. ده ها نفر از دانشجویان را به کمیته های انضباطی احضار و ۷ نفر نیز از تحصیل تعلیق شدند. همزمان دستگیری ۱۱ نفر از فعالین دانشجویی در دانشگاه شیراز و تهدید و احضار مکرر فعالین دانشجویی در اکثر دانشگاه های کشور نشان داد که باید قدری آهسته تر وبا صبر بیشتر حرکت کرد. سرپرست موقت وزارت علوم و آموزش عالی، دکتر جعفر توفیقی در دوره سه ماهه تصدی وزارت خانه تنها توانست تعداد اندکی از روسای دانشگاه ها را تعویض کند و تاکنون هم حدود ۱۸۰ نفر از دانشجویان ستاره دار و اخراجی به دانشگاه بازگردانده شده اند. پس از آن که مجلس شورای اسلامی و شخص رهبری با معرفی دکتر توفیقی به عنوان وزیر علوم و آموزش عالی مخالفت کردند، کاملا روشن شد که حکومت بر ادامه فضای سرکوب و اختناق در دانشگاه ها مصراست.

با توجه به مجموعه شرایط، جنبش دانشجویی هدف مرحله ای تعویض روسای فعلی دانشگاه ها را در دستور خود قرار داد. هدف درستی که باید به عنوان اولین قدم برای تغییر فضای دانشگاه ها قلمداد شود. دراین مسیر راهکارجدیدی اتخاذ شد. خواسته تعویض رئیس دانشگاه روی یک توپ پارچه سفید نوشته وتوپ پارچه در محوطه دانشگاه نصب و از دانشجویان واساتید خواسته می شد تا آن را امضاء کنند. به این ترتیب طوماری از امضای دانشجویان و کادر دانشگاه برای تعویض روسا به وجود می آمد. این کار ابتدا از دانشگاه صنعتی خواجه نصیر آغاز شد و سپس دانشگاه صنعتی امیرکبیر و پس ازآن بسیاری از دانشگاه های دیگر این کار را پی گرفتند. نوشتن نامه با امضای افراد یکی از ۱۹۸ روش مبارزات بی خشونت است که جین شارپ آن را دسته بندی کرده است. اما انجام آن روی توپ پارچه و به این ترتیب درست کردن یک طوماراز امضاها، ابتکاری است که در این راهکار وارد شده است. این کنش ضمن کم خطربودن و انجام پذیربودن آن در شرایط کنونی، می تواند به سادگی جمع بزرگی از دانشجویان را مشارکت دهد و اتحاد و انسجام دانشجویان را هم در معرض دید قرار دهد. ضمن آن که با امکانات شبکه های اجتماعی، خبر و عکس های این حرکت را هم می توان منتشر کرد و درعمل نتیجه ای نزدیک به یک تجمع بزرگ را از آن گرفت. نکته جالب در این آکسیون، امکان مشارکت اساتید و کادر اداری دانشگاه در آن است که در بسیاری از دانشگاه ها اتفاق افتاده است.

تناسب این کنش با شرایط کنونی سبب شده که درموارد دیگری هم از این روش استفاده شود. دانشجویان دانشگاه علم و صنعت طوماری با هزار امضاء جمع آوری و درآن از انتصابات و اقدامات دکتر فرجی دانا وزیر علوم پشتیبانی کردند. طومار دانشجویان دانشگاه آزاد خوزستان برای رود کارون آخرین استفاده از این راهکار محسوب می شود. درسایر موارد هم از این راهکار می توان حداقل به عنوان قدم اول حرکت استفاده کرد. خواسته هایی مثل بازگشایی تشکل ها و نشریات، جمع آوری دوربین های کنترل کننده، برچیدن بساط ارگان های شبه نظامی مثل بسیج از دانشگاه ها و ده ها مورد دیگر. موضوع مهم برنامه ریزی درست برای اجرا و انتشاراخبار و بهره برداری از این کنش برای مراحل بعدی است.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *