واتسلاو هاول؛ مصلح تئوری ” ببخشید ولی فراموش نکنید”

واتسلاو هاول رهبر انقلاب بی خشونت چک و اسلواکی که نقشی عمده در پایان بخشیدن به سیطره شوروی بر این کشور اروپایی داشت، در واقع بنیانگذار انقلاب های بی خشونت در شرق اروپا بود. “انقلاب مخملی” با نام واتسلاو هاول، گره خورده است. رهبری که پس از سال ها مبارزه و مقاومت، نشان داد که می توان بی خشونت، بساط دیکتاوری را برچید و خطاهایش را بخشید و با چنین بخشش سخاوتمندانه ای پایه های دموکراسی را مستحکم کرد.

واتسلاو هاول مبارزات اش را از دوران جوانی آغاز کرد، درست از زمانیکه به علت مخالفت های خانوادگی اش با نظام حکومتی وقت از حق تحصیل در مدارس روزانه و بعدها از ورود به رشته های علوم اجتماعی در دانشگاه محروم شد. هاول با سابقه ای طولانی در نمایش نامه نویسی، تئاتر و فعالیت های فرهنگی، بعلت اختناق حاکم بر فعالیت های هنری از سال ۱۹۶۸ از ادامه فعالیت هنری بازماند و ورود جدی تری به عرصه سیاست پیدا کرد. اما نوشته ها و فعالیت های سیاسی اش که آکنده از انتقاد نسبت به دستگاه سیاسی وقت بود، او را راهی زندان کرد. اما زندان او را از مبارزه وانداشت. او چهار سال در زندان ماند و پس از آزادی کتاب “خرامیدنی حزین” را نوشت و پس از چندی کتاب دیگرش را با عنوان “قدرت ضعیفان” به رشته تحریر در آورد.

هاول معتقد بود قدرت از آن مردم است و زمانیکه مردم به قدرت شان پی ببرند هیچ دیکتاتوری ای را یارای مقاومت در برابر آنها نیست و می گفت باید به مردم آموخت که چگونه بی خشونت از قدرت شان برای تغییر استفاده کنند. اینگونه او توانست پایه گذار انقلاب آرام مردم چک و اسلواکی شود. کشوری که پس از آزادی در یک رفراندوم آرام، به دو کشور چک و اسلواکی تقسیم و مردم چک، واتسلاو هاول را به رئیس جمهوری برگزیدند.

با انتخاب هاول به ریاست جمهوری چک، دوران مبارزه برای او به پایان نرسید چون خواست او تنها پایان بخشیدن به دیکتاتوری نبود. او درپی استقرار دموکراسی در کشوری دیکتاتورزده چک بود. بنابراین باید از فرصت انتخاب بعنوان رئیس جمهور نهایت بهره را برده و پایه های دموکراسی را در کشورش قوام می بخشید. او بعنوان رئیس جمهور، اعلام عفو عمومی کرد. همه زندانیان سیاسی را آزاد و از هر تلاشی برای مبارزه بی خشونت در دنیای سیاسیت حمایت و پشتیبانی کرد.

واتسلاو هاول در عمل به تئوری “ببخشید ولی فراموش نکنید” معنا بخشید. او معتقد بود نباید با توسل به خشونت همان کاری را کرد که حکومت های قبلی کرده اند بلکه باید یک جا جلوی خشونت را گرفت و این کار جز با عفو عمومی و بخشش آنچه در گذشته رخ داده، ممکن نبود. اینگونه او زمینه ساز نهادینه شدن صلح و آشتی میان مردم چک شد. هاول حتی با کنار گذاردن مسولان سیاسی حکومت گذشته مخالفت کرد و اجازه نداد انقلاب ۱۹۸۹ چک و اسلواکی به حذف مسولان سابق و احیانا اعدام آنها منجر شود. این تصمیم شجاعانه هاول، اگرچه انتقادهای زیادی را به همراه داشت ولی در نظرسنجی سال ۲۰۰۵ او بعنوان سومین شخصیت محبوب تاریخ چک برگزیده شد.

شخصیت اثر گذار و محبوب چک که از زندان راهی کاخ ریاست جمهوری شده بود، شهرتی جهانی یافت. هاول در طول حیات سیاسی اش، صاحب جوایز متعدد بین المللی از جمله جایزه صلح گاندی در سال ۲۰۰۳، مدال آزادی فیلادفیا ۱۹۹۴، و نامزد جایزه صلح نوبل شد.

اندیشه سیاسی هاول برگرفته از گاندی و مبتنی بر خشونت پرهیزی بود. به باور هاول انقلاب ها همواره میل به خونریزی و خشونت دارند ولی همه باید تلاش کنند تا تغییر بدون خشونت و به شکل مسالمت آمیز محقق شود، خشونت نه برای دولت ها و نه برای حرکت های اعتراضی راه درستی نیست. او به عدم خشونت در فردای پیروزی تاکیدی ویژه داشت و زمانی که خود از زندان بیرون آمد و قدرت را در دست گرفت، گفت ما امروز اگر بخواهیم کسی را محاکمه کنیم باید همه را محاکمه کنیم چه آنها که جنایت می کردند و چه آنها که در برابر جنایت سکوت کرده بودند. بنابراین او بخشش بدون فراموشی را بهترین راه برای گذار از دیکتاتوری به دموکراسی می دانست و اینگونه تحسین جهانیان را برانگیخت.

واتسلاو هاول که در ۱۹۹۳ برای دومین بار در انتخابات ریاست جمهوری چک به پیروزی رسیده بود، دریافت که با بیماری سرطان ریه دست به گریبان است. بیماری اجازه نداد که او حضور طولانی تری در عرصه سیاست داشته باشد لذا پس از اتمام دوره ریاست جمهوری به کارهای نویسندگی اش روی آورد و در نهایت در ۷۵ سالگی در سال ۲۰۱۱ درگذشت.

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *