دویست و پنجاه میلیون،کمتر از نیم قرن ‌

علی تهرانی*

مرکز مطالعات بی خشونت

رسانه‌های جدید و به تعبیری رسانه‌های دیجیتال، بُعد جدیدی به زندگی امروز بشر اضافه کرده اند این رسانه‌ها تنها به انقلاب در صنعت مخابرات و متعاقب آن ارتباطات دیجیتال میان افراد در سال‌های اخیر منحصر نمی‌شود، انقلابی که بی‌تردید تاثیر شگرفی بر مناسبات شهروندان و حکومت‌ها گذاشته است. اگر پیشرفت‌های تکنولوژیکی اخیر راه را برای بسیج کردن مردم برای اعتراض علیه حاکمان‌شان هموار کرده است و موجی از تغییرات اجتماعی و سیاسی که به انقلاب‌های فیس‌بوکی و توییتری معروف شده است به راه افتاده است. نباید فراموش کرد که از سوی دیگر، راه را برای رصد اطلاعات شهروندان توسط دولت‌ها و زیر نظر داشتن آنها در فضای حقیقی و مجازی نیز گشوده است. این دو جنبه پیشرفت‌های تکنولوژیکی اطلاعاتی در مبحث مهم مناسبات شهروند-دولت، که بخشی از آن مقاومت مدنی است، از نظر کارشناسان و صاحب‌نظران دور نمانده است و بسیار درباره آن نوشته شده است. اما  اینهمه ماجرا نیست؛ رسانه‌های نو راه جدیدی برای محققین این تحولات نیز باز کرده است. اگرچه این جنبه‌ی سوم به اندازه دو جنبه‌ی اول چشم‌گیر نیست، نباید از کنار آن به سادگی گذشت.

روزنامه‌نگاری اطلاعات چیست؟

تصویرنمایی و ارائه حجم زیادی از اطلاعات به صورت ساده و موثر برای مخاطبان خاص، موضوعی است که روزنامه‌نگاری اطلاعات یا دیتا-ژورنالیسم بر پایه آن بنیان نهاده شده است. مخاطبانی که توان و انگیزه مرور حجم وسیعی از اطلاعات را نداشته‌اند به برکت دیتاژورنالسیم می‌توانند اطلاعات را در بافت‌های معنادار و در کنار دیگر اطلاعات مرتبط رویت کنند. از همه مهمترین این که این اطلاعات از راه رسانه‌ی متدوال متن و صدا به نظر و سمع مخاطب نمی‌رسد بلکه رسانه‌ی جدیدی خلق شده است که البته به خودی خود بار معنایی جدیدی نیز به این اطلاعات داده است و به صورت منطقی چشم‌انداز جدیدی را برای مخاطب خود آفریده است. تلاش‌های بسیاری در این حوزه و در زمینه‌های متفاوت شده است اما نشان دادن فراوانی اعتراضات بی‌خشونت برای اولین بار توسط یک دانشجوی دکترای علوم سیاسی دانشگاه ایالتی پن، جان بیلر، انجام شده است که البته چشم‌انداز جدیدی در دو بُعد زمانی و جغرافیایی این اعترضات ارائه می‌کند. ابزارهایی که بیلر برای این تصویرنمایی استفاده کرده است از سایت http://cartodb.com/ است. این سایت ابرازهای نرم‌افزاری را تصویر نمایی را در اختیار علاقه‌مندان قرار می‌دهد.

این نقشه‌ی جادویی چیست؟

این تصورنمایی اطلاعات بازه زمانی بعد از ۱۹۷۹ تا امروز را پوشش می‌دهد که نزدیک به ۳۵ سال را شامل می شود. حوزه جغرافیایی آن نیز سراسر جهان است که بروی نقشه گوگل قابل دیدن است. بررسی این اطلاعات با در نظر داشتن حوادث تاریخی این سال‌ها نظیر انقلاب ایران، جنگ سرد،‌ دوره مبارزات ضدآپارتاید در آفریقای جنوبی، سقوط دیوار برلین و جنگ عراق اهمیت و فراوانی مبارزات بی‌خشونت را در این حوادث تاریخی روشن ‌می‌کند. اگر هدف یک محقق و یا فعال بی‌خشونت این باشد رابطه تظاهرات‌ها و ماه رمضان را شناسایی کند روش جاین بیلر می تواند پاسخ این سوالت را بدهد. تظاهرات‌ها به سطح شهرها کوچک شده است و کار رصد آنها دربعد جغرافیایی را آسان می‌کند. این دانشجوی دکترای علوم سیاسی ۲۵۰ میلیون اعتراض را در سراسر جهان از سال ۱۹۷۹ تا سال ۲۰۱۳ میلادی جمع‌آوری کرده است. از اعتصابات و اعترضات به برنامه‌های اقتصادی نخست‌وزیر بریتانیا مارگارت تاچر تا روشن شدن  شعله اعترضات در لهستان در دهه هشتاد میلادی وقتی سایر کشورهای شرق اروپا در سکون و سکوت زیر چکمه شوروی آرام نفس ‌می‌کشد، از سقوط دیوار برلین و رویدادهای متعاقب آن که اروپای شرقی را لرزاند تا اعترضات کردها و شیعیان عراقی بعد از جنگ اول خلیج فارس در سال ۱۹۹۱، از اعترضات جنبش سبز در ایران تا شکوفایی بهار عربی در دیگر کشورهای منطقه همه و همه در این نقشه جادویی به وضوح دیده می‌شود.

map

مزیت‌های این نقشه

هرگز رویت اعترضات در جهان به این سرعت ممکن نبوده است. اگر حوصله وقت ورق زدن روزنامه‌ها و گشتن در سایت‌های اینترنتی را ندارید بهترین روش دیدن این اعترضات این نقشه است. هر چند اطلاعات تکمیلی از این اعترضات در اختیار مخاطب قرار نمی‌گیرد اما زمان و مکان آنها به وضوع قابل رویت است. دیگر مزیت این نقشه دیدن نزدیکی جغرافیایی و تاریخی اعترضات در کنار هم است که آن را در بطن رویدادهای مرتبط قرار می‌دهد. این که همزمان با یک رویداد خاص یا یک اعتراض مدنی چه اعتراضات دیگری در جهان در حال پیگری بوده است در این نقشه هویدا است. اگر به اخبار آفریقا علاقه دارید و می‌خواهید ناآرام‌ترین کشورهای این قاره را به عنوان مثال در دهه نود میلادی در یک نگاه شناسایی کنید هیچ ابزاری نیرومندتر از این تصویرنمایی یا نقشه جادویی اعتراضات نیست.

ایرادها

اگر زمان یا مکان خاصی هست که مد نظرتان است می‌توانید به صورت خاص آن را روی این نقشه دنبال کنید اما کدگذاری اطلاعات در این تصویرنمایی تعلقات و یا انگیز‌های سیاسی را نشان نمی‌دهد به عنوان مثال در بازه زمانی در اواخر سال ۲۰۱۱ در آمریکا هم تظاهرات‌های مربوط به جنبش اشغال وال‌استریت و هم تظاهرات‌های مربوط به تی‌پارتی در جریان بود، تفکیک هویت سیاسی این اعترضات در این نقشه ممکن نیست. در برخی موارد هم اطلاعاتی که در نقشه منتقل شده است چندان دقیق نیست. گاهی در منطقه‌ای در ناکجاآباد روسیه اعتراضی دیده می‌شود که در عالم واقع یا نبوده و یا به مکان دیگری در جهان مربوط می‌شده است.

یا اگر می‌خواهید فراوانی اعترضات در جریان انقلاب اسلامی و جنبش سبز را مقایسه کنید این روش مناسبی نیست چرا که هر چه به عقب‌تر می‌رویم دسترسی به اطلاعات دشوار‌تر بوده و به همین نسبت تعداد کمتری از تظاهرات‌ها و اعتراضات دنیای واقعی روی این نقشه نشان داده شده است.

  نمونه‌های مشابه

اگرچه استفاده از ابزارهای دیجتال و مبانی روزنامه‌نگاری اطلاعات برای نشان دادن حجم وسیعی از اطلاعات در عرض چند ثانیه نمونه‌های بسیاری دارد اما این اولین تلاش فراگیر برای نشان دادن اعتراض‌های جهان بر نقشه‌ی جهان است. تهیه کننده این ابزار در سایت شخصی‌اش درباره این پروژه و موراد مشابه توضیح ‌می‌دهد که از آن جمله مقایسه اعتراض و خشونت در مصر است و نیز پروژه‌های دیگری که حکایت از علاقه‌ی او به حوزه دارد.

*علی تهرانی روزنامه نگار و پژوهشگر در حوزه خشونت پرهیزی است

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *